گیاه پزشکی

افت کنه در گردو

افت کنه در گردو

کنه ها

بین کنه ها دو گونه بیش از سایر گونه ها به گردو خسارت می زنند. این دو گونه کنۀ قرمز (Panonychus **) و کنۀ زرد (Vasates inguiculatus) هستند.

 کنه قرمز

کنه قرمز آفتی است که نه فقط به گردو، بلکه به تعداد بسیار زیادی از درختهای دیگر میوه نیز خسارت می زند. حشرۀ بالغ و مادۀ این آفت، کروی شکل و به رنگ قرمز روشن یا تیره، به ابعاد 5/0 تا 7/0 میلی متر است که با چشم غیر مسلح به دشواری دیده می شود. حشرۀ نر این آفت به ابعاد 30/0 تا 35/0 میلی متر، قرمز و نارنجی رنگ، و قمست انتهایی بدن آن به شکل مخروط کشیده است. لارو شفیره های کنه قرمز به رنگ نارنجی، تخم به رنگ قرمز و به شکل غدۀ پیاز با یک تار مو در انتهای بالایی است.

زیست شناسی. کنۀ قرمز فصلل زمستان را به حالت تخم و اغلب به شکل گروهی در حد فاصل بین شاخه های سال و سال قبل، در شکاف پوست درخت به سر می برد. تخم این حشره نسبت به سرمای زمستان به حدی مقاوم است که می تواند دمای 30 درجه سانتیگراد زیر صفر را به راحتی تحمل کند. اغلب تخمها در اواخر فروردین و در طول اردیبهشت ماه تفریخ می شوند که معمولاً با ظهور اولین برگها با شکفتن گلهای ماده تطبیق زمانی دارد. لاروهایی که از تخمهای زمستانه بیرون می آیند ابتدا شفیره می شوند و سپس به مرحلۀ بلوغ می رسند. حشرات بالغ این آفت عموماً در نیمۀ دوم اردیبهشت ماه ظاهر می شوند و 6 تا 8 نسل پی در پی تا شروع فصلل یخبندان تولید و تکثیر می شود. حشرات ماده کنه قرمز نیز از اواخر مرداد ماه شروع به تخم گذاری زمستانه می کنند.

خسارت. اولین اثرهای خسارت اغلب در قسمت پایینی شاخه ها و مشرف به جنوب دیده می شود که به تدریج به طرف بالا پیشروی می کند. خسارت کنۀ قرمز بیشتر متوجه رشد گیاهی، میوه، و تشکیل جوانه های میوه دهنده است. در هنگام حملۀ این آفت در فصل تابستان، سطح بالایی برگها به رنگ خاکستری در می آید و برگها در مرداد ماه شروع به ریزش می کند.

دشمنان طبیعی. متأسفانه دشمنان طبیعی کنه قرمز بسیار اندک هستند و اگر هم احیاناً توده ای از تیفلودروم ها (کنه های شکارگر) که پارازیتهای اصلی این حشره هستند در شرف فعالیت باشند، بر اثر مصرف سموم کنه کش از بین می روند.

مبارزه. مبارزه با این کنه در بهار و در تابستان انجام می شود. در بهار هنگامی که آلودگیهای زمستانه به حالت طغیان و بحرانی در می آیند و تخم کنه روی تمام شاخه ها دیده می شود مصرف کنه کشهای زیر توصیه می شود:

  1. آپولو (4/0 لیتر در هکتار) در اوایل فروردین قبل از تفریح تخمها. این سم نه تنها نباید بیش از یک نوبت در سال مصرف شود، بلکه در سال بعد نیز نباید حتی با سزار مخلوط شود (مگر به تناوب). در باغهای سیب دیده شده است که کنه قرمز نسبت به سم آپولو مقاومت قابل توجهی پیدا می کند.
  2. سزار (5/0 کیلوگرم در هکتار) که فقط روی لاروها موثر است. بنابراین عملیات سمپاشی باید حداکثر تا باز شدن تمام تخمها (قبل از ظهور حشرات بالغ) به تعویق بیفتد. می دانیم که بین باز شدن تخم و ظهور حشره بالغ 15 روز فاصله است. بنابراین سمپاشی با سزار بر حسب سال و مکان می تواند از دهه دوم و سوم اردیبهشت تا دهه اول خرداد انجام گیرد.
  3. کروپوتکس (یک کیلوگرم در هکتار) فقط روی لاروها اثر می گذارد. چون اثر این سم شبیه اثر دیمیلین است (یعنی لاروها را هم در هنگام تغییر پوست از بین می برد) بهتر است با سم دیگری مثل پروپال که روی حشرات بالغ نیز موثر باشند مخلوط شود.

تاکنون کنۀ قرمز در مقاب کروپوتکس مقاومتی نشان نداده است.

در تابستان در آستانۀ خشارت، یعنی وقتی که 60% برگها به کنه آلوده شده اند باید سمومی مانند، نئورون (2 لیتر در هکتار)، امیت (4 کیلوگرم در هکتار)، پروپال (2/1 کیلوگرم در هکتار) و تالستار (625/0 لیتر در هکتار) که روی هر دو حالت حشره نیمی لارو و بالغ موثرند استفاده شوند. کنترل عینی تا انتهای فصل رشد گیاهی (آخر خرداد) روی برگهای مسن و بعد روی جوان ادامه خواهد داشت.

 کنۀ زرد (Vasates unguiculatus)

این کنه خاص درخت گردو است. حشره بالغ این گروه از کنه ها بسیار کوچک و ریز (12/0 میلی متر) است که با چشم غیر مسلح دیده نمی شود. رنگ آن زرد و شکل آن کشیده و شبیه به دانه برنج و تخم آن گرد است.

زیست شناسی. حشرۀ ماده این کنه در زمستان به رنگ زرد تند است و به شکل گروهی روی شاخه های جوان گردو در انتهای جوانه ها، ولی اغلب در نقاط الیافی، در قسمت بالایی محل برگهای ریخته به سر می برد. رشد این حشره کوتاه و سریع است. روی سطح زیرین برگ درخت گردو بخصوص در بغل و در طول رگبرگها می چرخد و تغذیه می کند. ماده ها به محض باز شدن جوانه ها از خواب زمستانه بیدار می شوند و تا متوسط 50 تخم می گذارد.

چرخۀ زندگی کنه زرد در دمای 25 درجه سانتی گراد به شرح زیر است. تخم یک هفته، لارو 4 تا 5 روز، شفیره 4 تا 5 روز و بعد حشره بالغ؛ یعنی سن متوسط حشره بالغ جمعیت این حشره در خرداد و گاهی در تیر ماه طغیانی می شود و در شهریور ماه ناگهان کاهش می یابد.

محیط مرطوب و سایه با دمای حدود 25 درجه سانتیگراد بهترین شرایط رشد و نمو برای این حشره است.

خسارت. ابتدا محل نیشهای مکنده کنۀ زرد در زاویه های انشعاب رگبرگهای ثانوی در روی رگبرگ اصلی، سبب قهوه ای شدن رنگ آنها و سپس سبب زرد شدن تمام برگ می شود، به نحوی که در آغاز رگبرگ اصلی و بعد رگبرگهای فرعی در سطح زیرین برگ به رنگ قهوه ای روشن و مات (به شکل ستون مهرۀ ماهی) در می آید و در مرحله نهایی، یعنی پس از زرد شدن کامل برگها سبب ریزش برگ می شود.

مبارزه. روش مبارزه با کنۀ زرد همان است که در مورد مبارزۀ تابستانۀ کنۀ قرمز گفته شد. اغاز سمپاشی در زمانی است که 20% برگها در قسمت پایینی علائم آلودگی نشان بدهند.

دشمنان طبیعی. دشمنان طبیعی کنۀ زرد نیز شبیه کنۀ قرمز نادر و بی اثر هستند.